Bişkek, 25.03.26 /Kabar/. Uçsuz bucaksız bozkır toz bulutlarıyla kaplı, atlılar rüzgar gibi koşuyor... Arkalarında, destekleriyle onlara güç veren on binlerce seyirci var. Çeşitli ülkelerden gelen konuklar, çok daha ilginç şeylerin önlerinde olduğunu bilerek, bu gösteriyi nefeslerini tutarak izliyorlar. Bu sadece bir yarışma değil, yüzyıllardır özenle korunmuş göçebelerin yaşayan tarihidir.
Dünya Göçebe Oyunları, bu yıl 12. yıl dönümünü kutlarken işte bu atmosferde gerçekleşiyor. Bugün, bir kez daha küresel ilginin merkezindeler. Dünya, Oyunların altıncı edisyonuna tanık olmaya hazırlanıyor. Ev sahibi ülke Kırgızistan, bu büyük ölçekli etkinlik için aktif olarak hazırlanırken, katılımcı ülkeler de performansları için titizlikle hazırlanıyor.
Dünya Göçebe Oyunları nedir?
Dünya Göçebe Oyunları, göçebe halkların ulusal oyunlarını ve kültürlerini küresel düzeyde birleştiren uluslararası bir etkinliktir. Eşsizliği, unutulmuş gelenekleri yeniden canlandırmasında ve ülkeleri ortak bir amaç etrafında birleştirme yeteneğinde yatmaktadır. Bu etkinlik, göçebe uygarlığının mirasını korumayı ve dünya çapında tanıtmayı amaçlamaktadır. Özellikle, tüm göçebe dünyasını tek bir yerde görme konusunda eşsiz bir fırsat sunmaktadır.
Ayrıca, Oyunlar, devletlerarası bağları güçlendirmek ve küresel turizmi geliştirmek için önemli bir misyona hizmet etmektedir.
Dünya Göçebe Oyunları aşağıdaki yüksek tanınma ve statüleri almıştır:
- BM tarafından kültürlerarası diyalog için etkili bir araç olarak tanınmaktadır;
- uluslararası spor federasyonları ve kültürel kurumlar tarafından desteklenmektedir;
- küresel sürdürülebilir kalkınma gündemine dahil edilmiştir;
- UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne kaydedilmiştir.
Oyunların temel içeriği binicilik yarışları, geleneksel güreş ve entelektüel ve halk oyunlarından oluşmaktadır. Etkinlik ayrıca uluslararası bilimsel konferanslar ve sempozyumlar, büyük ölçekli kültürel programlar, el sanatları ve ulusal mutfak sergileri ile sanat ve moda gösterilerini de içermektedir.
Oyunların Tarihi ve Girişimi
2012 yılında, Kırgızistan, Kazakistan, Azerbaycan ve Türkiye'nin katılımıyla gerçekleşen Türk dili konuşan Devlet Başkanları zirvesinin ardından Bişkek Deklarasyonu imzalandı. Bu belge, Kırgızistan'ın öncülüğünde düzenlenen Dünya Göçebe Oyunları'nın temelini attı.
Bu girişime dayanarak, ilk Dünya Göçebe Oyunları 9-14 Eylül 2014 tarihleri arasında Kırgızistan'da düzenlendi. 19 ülkeden 583 sporcu 14 spor dalında yarıştı.
Oyunların açılış ve kapanış törenleri Çolpon-Ata'da gerçekleşti. Kırçın yaylasında bir etno-köy kuruldu ve burada konuklar, aytış sanatının sergilendiği kültürel bir programa, el sanatları sergilerine ve bir etno-pazara kendilerini kaptırabildiler. Ayrıca bilimsel konferanslar ve sempozyumlar da düzenlendi.
Etkinliğin organizasyonunda yaklaşık 1600 gönüllü görev aldı ve programın kültürel bölümünde 1200 sanatçı yeteneklerini sergiledi. Toplamda, Oyunlara yaklaşık 45.000 kişi katıldı ve 250'den fazla medya temsilcisi etkinliği takip etti.
Katılımcılar alış (kemer güreşi), alaman bayge (uzun mesafe at yarışı), corgo salış (paceer yarışı), kök-börü (keçi çekme), kunan çabış (üç yaşındaki at yarışı), kırgız küröşü ve kazak küresi (ulusal güreş), er eniş (atlı güreş) ve ordo ve toguz korgool (zeka oyunları) gibi ulusal sporlarda yarıştı.
Oyunların ilk üç edisyonu Kırgızistan'da düzenlendi.
2014'teki ilk Dünya Göçebe Oyunlarının ardından, ikinci (2016) ve üçüncü (2018) Oyunlar da Kırgızistan'da düzenlendi.
Özellikle, 2. Dünya Göçebe Oyunları 3-8 Eylül 2016 tarihleri arasında Çolpon-Ata'da düzenlendi ve 23 spor dalında yarışan 1200 sporcu ve antrenörü bir araya getirdi. Bu kez, katılımcı ülke sayısı 62'ye ulaşarak ilk oyunlardaki katılımcı ülke sayısının üç katına çıktı. Bunlardan 17'si kendine özgü kültürel programlar sundu. Ayrıca, spor dallarının yelpazesi genişledi ve etkinliği takip eden medya temsilcisi sayısı 650'yi aştı.
Programda, göçebe halkların günlük yaşamını, dövüş sanatlarını, avcılık geleneklerini ve entelektüel kültürünü yansıtan ulusal oyunlar yer aldı; bunlar arasında: jerit (at üzerinde mızrak atma), tayak tartış (çubuk halat çekme), göreş (Türk halklarının geleneksel güreşi), güleş (Türk yağlı güreşi), aba küreşu (at üzerinde güreş), okçuluk (yaya, at üzerinde ve uzun menzilli), bürküt saluu (altın kartal avı), dalba oynotuu (iple bağlı yem kullanarak şahin kontrol etme sanatı), taygan carış (Taygan cinsi köpek yarışları) ve mangala (mantık oyunu) bulunuyordu.
Ayrıca, bu Oyunlar projenin ölçeğinin temelini güçlendirdi ve küresel bir uluslararası platform olarak gelişmesinin zeminini hazırladı.
Dünya Göçebe Oyunları, 2-8 Eylül 2018 tarihleri arasında Çolpon-Ata'da düzenlendi. Bu kez 80 ülkeden yaklaşık 2.000 sporcu 37 spor dalında yarıştı.
Programda ayrıca bilek güreşi, Moğol Boh (Moğol güreşi), Vari, Pahlavani (İran güreşi), üç çeşit geleneksel okçuluk, Sambo, Ssireum (Güney Kore güreşi) ve Sumo da yer aldı.
Oyunlar öncesinde, 45'ten fazla ülkeden bilim insanını bir araya getiren "Halk Oyunları, Ritüeller ve Gelenekler" başlıklı uluslararası bir Altay konferansı düzenlendi. Bu Oyunlar, etkinliğin gelecekteki edisyonlarının diğer ülkelerde düzenlenmesi kararında belirleyici bir rol oynadı. Böylece Türkiye, bir sonraki ev sahibi ülke olarak onaylandı.
Dünya Göçebe Oyunlarına Diğer Ülkelerde Ev Sahipliği Yapmak
Böylece, Dünya Göçebe Oyunlarına ev sahipliği görevi Türkiye'ye verildi. Oyunlar, 29 Eylül - 2 Ekim 2022 tarihleri arasında İznik ve Bursa şehirlerinde düzenlendi ve 102 ülkeden temsilcileri bir araya getirdi. 40 spor dalında 3.000 kişi yarıştı ve yaklaşık 150.000 seyirci bu büyük etkinliğe tanık oldu.
Oyunlar başlangıçta 2020 için planlanmıştı, ancak koronavirüs pandemisi nedeniyle etkinlik 2022'ye ertelendi. Bir sonraki Oyunlara ev sahipliği yapma bayrağı Kazakistan'a geçti.
Dünya Göçebe Oyunları, 8-13 Eylül 2024 tarihleri arasında Kazakistan'ın Astana şehrinde düzenlendi. 89 ülkeden 2.800 sporcu 21 spor dalında yarıştı. Bu Oyunların benzersiz bir özelliği, katılımcıların girişimiyle kadınlar kategorisinin yarışma programına dahil edilmesiydi.
"Göçebe Evreni" (Köçmöndör aalamı) etno-köyü, 100'den fazla kültürel programın yanı sıra "Göçebeler: Tarih, Bilgi ve Dersler" konulu uluslararası bir konferansa ev sahipliği yaptı.
Dünya Göçebe Oyunları Hazırlıkları
Dünya Göçebe Oyunları bu yıl 31 Ağustos - 6 Eylül tarihleri arasında düzenlenecek. Açılış töreni, şu anda yapım aşamasında olan ve 51.000 seyirci kapasiteli Bişkek Arena stadyumunda yapılacak, ardından etkinlikler Isık-Köl bölgesinde devam edecek.
Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekreterliği Başkanı Nursultan Adenov'a göre, Oyunlara katılım için 100 ülkeye davetiye gönderildi. Bugüne kadar yaklaşık 50 ülkeden katılım onayı alındı. Toplamda 90'dan fazla ülkeden temsilcinin katılması bekleniyor. Ayrıca 400 yabancı medya temsilcisinin de katılması bekleniyor.
"VI. Dünya Göçebe Oyunları'nın başlamasına beş ay kaldı. Organizasyon çalışmaları Nisan ayında tamamlanacak. Uluslararası katılımcıların uzaktan akreditasyonu 1 Mayıs'ta başlayacak ve 1 Temmuz'a kadar sürecek. Organizasyon komitesi çalışmalarının son aşamasına giriyor ve havaların ısınmasıyla birlikte onarım ve altyapı hazırlıklarına başlayacağız. Göçebe Oyunları'nın kalbi olan Kırçın yaylasında bir etnik köy inşa edilecek. Üretim ekibi, mimarlar ve inşaat işçileri şu anda tamamen hazır durumda ve çalışmalara başlamak için havaların ısınmasını bekliyorlar. Biletler sadece açılış ve kapanış törenleri için satılacak; Nisan ayında çevrimiçi olarak satışa sunulacak. Geri kalan spor etkinlikleri ve kültürel programlar hem turistler hem de yerel izleyiciler için ücretsiz olacak," dedi Nursultan Adenov.
Bu yılki Oyunlarda 43 spor dalının yer alacağını belirtmekte fayda var. Programda şu anda Kazak milli oyunu "kökpar" ve Yakut milli güreşi "khapsagay" yer alıyor. Diğer federasyonlarla da anlaşmalar bekleniyor.
Dünya Göçebe Oyunları'na ev sahipliği yapacak ülke önümüzdeki 1-2 ay içinde açıklanacak. Bugüne kadar, bir sonraki etkinliğe ev sahipliği yapmak için 3-4 ülkeden teklif alındı.
Dünya Göçebe Oyunları geçmiş bir dönem değil, bugün de devam eden yaşayan bir tarihtir. Hayatta en az bir kez görülmeye değer bir etkinliktir.